گوشه های موسیقی سنتی را بشناسیم

این پرسش بسیاری از نو هنرآموزان است که چگونه می توان گوشه ها را از همدیگر باز شناخت ؟
اصولا می توان گوشه را به سه دسته تقسیم کرد :
1– گوشه های اصلی : که بر یک نت ویژه تاکید می کنند .
از آنجا که گام هر دستگاهی طبیعتا از هفت نت تشکیل می شود هر دستگاهی می تواند دارای هفت گوشه اصلی نیز باشد که همیشه اولین گوشه را که تاکید بر اولین نت گام میکند را ” درآمد ” می نامند و گوشه های دیگر را گذشتگان بر اساسی که علت بسیاری از آنها متاسفانه امروزه بر ما نامعلوم است نامگذاری کرده اند . برای مثال نت دوم گام ماهور گوشه ” داد ” نامیده شده است .
ولی البته جای بعضی گوشه ها نیز مانند جدول تناوبی مندلیف که نخست بسیاری از خانه های آن خالی بود و سپس کشف شد اکنون خالی است برای نمونه استاد وزیری برای نت دوم گام چهارگاه گوشه ای اختراع کرده اند ( نقل قول و اجرا از آقای کیوان ساکت در برنامه نیستان رادیو فرهنگ )
وبژگی گوشه های اصلی این است که خود دارای گوشه های فرعی می باشند مثلا :
گوشه چکاوک در همایون شامل نی داوود، گوشه حجار در ابو عطا شامل چهار پاره .یاخود گوشه درآمد که معمولا در آن نغمه نیز خوانده می شود
2– گوشه های اصلی با ویژگی مرکب خوانی:
از این گوشه ها برای گردش در آواز یادیگر دستگاهها استفاده میشود ، مانند :
گوشه دلکش در ماهور برای رفتن به شور
گوشه شکسته در ماهور و بیات ترک برای رفتن به افشاری وبالعکس
گوشه راک در ماهور برای رفتن به بیات اصفهان
گوشه اوج در اصفهان برای رفتن به شور
3– گوشه های ریتمیک یا دوری :
این گوشه ها خود بر دو نوع هستند :
الف – گوشه هائی که دارای ساختار دور و ریتم هستند و می توان آنها را در غالب بسیاری از دستگاهها و گوشه های اصلی دیگر اجرا کرد مانند گوشه های : کرشمه و چهار پاره و زنگوله و  ساقی نامه و  …
ب – گوشه هائی که دارای دور و ریتم هستند ولی فقط در یک دستگاه و گوشه خاص اجرا می شوند ، مانند : رامکلی در ابوعطا ،  رازونیازدر همایون ، شهابی و مهربانی در بیات ترک و …
1 گوشه كرشمه :
بطور ساده این گوشه دارای وزن شعری ” مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلات ” است
که مثلا این اشعار را میتوان برای آن در نظر گرفت :
کهن شود همه کس را به روزگار ارادت
مگر مرا که همان مهر اول است و زبادت

چو بشنوی سخن اهل دل مگو که خطاست
سخن شناس نئی دلبرا خطا اینجاست

ندانمت به حقیقت که در جهان به که مانی

جهان وهر چه دراوهست صورتند وتوجانی